Mali sıkıntı içine giren ama borçlarını zamanla ödeyebileceğini düşünen işletmeler için konkordato, iflasın önüne geçen önemli bir yeniden yapılandırma aracıdır. Hem borçlu işletmenin faaliyetine devam edebilmesi hem de alacaklıların alacaklarını belirli bir plan dahilinde tahsil edebilmesi bakımından konkordato, iflasa göre genellikle her iki taraf için de daha olumlu sonuçlar doğurabilir. Bu yazıda konkordato sürecinin aşamalarını ve bu süreçte alacaklıların sahip olduğu hakları ele alıyoruz.

Konkordato Nedir?

İcra ve İflas Kanunu'nun 285. maddesi ve devamı hükümlerine göre borçlarını, vadesi geldiği hâlde ödeyemeyen veya vadesinde ödeyememe tehlikesi altında bulunan herhangi bir borçlu, konkordato talep edebilir. Konkordato, borçlunun alacaklılarının kanunda öngörülen çoğunluğuyla anlaşarak borçlarını belirli bir plan dahilinde, kısmen veya vade vererek ödemesini sağlayan ve mahkeme onayıyla tüm alacaklıları bağlayan bir hukuki süreçtir. İflastan farklı olarak konkordatoda işletme tasfiye edilmez; aksine faaliyetine devam ederek borçlarını daha öngörülebilir bir plan çerçevesinde ödemesi amaçlanır.

Konkordato Başvurusunda Bulunabilecek Kişiler

Konkordato talebinde bulunma hakkı, yalnızca büyük şirketlere özgü değildir; gerçek kişi tacirler, esnaf, şirketler ve hatta tacir olmayan ama borçlarını vadesinde ödeyemeyen kişiler de kanunda aranan şartları taşımaları hâlinde konkordato başvurusunda bulunabilir. Şirketler açısından başvuru, kural olarak yetkili organ kararıyla, yani yönetim kurulu veya müdürler kurulu kararıyla yapılır; bu kararın usulüne uygun alınmış olması, başvurunun geçerliliği açısından önem taşır. Alacaklılar da belirli şartlarla borçlu hakkında konkordato talebinde bulunabilir; bu durum özellikle borçlunun mali durumunun kötüleştiğini gören ve işletmenin tasfiyesi yerine yeniden yapılandırılmasını tercih eden alacaklılar için bir seçenek oluşturur.

Konkordato Başvurusu ve Geçici Mühlet

Konkordato başvurusu, borçlunun yerleşim yerindeki asliye ticaret mahkemesine yapılır. Başvuruyla birlikte konkordato ön projesi, mevcut malvarlığının durumunu gösteren belgeler, alacaklı listesi ve alacak tutarlarını gösteren çizelge gibi belgelerin sunulması gerekir. Mahkeme, belgelerin eksiksiz olduğunu tespit ederse borçluya üç aylık geçici mühlet verir; bu süre gerekli görülmesi hâlinde en fazla iki ay daha uzatılabilir. Geçici mühlet süresince borçlu hakkında, kanunda sayılan istisnalar dışında yeni icra takibi başlatılamaz, mevcut takipler de durur; bu düzenleme, borçlunun malvarlığının dağılmasını önleyerek konkordato projesinin hazırlanmasına zaman tanır.

Konkordato komiseri

Mahkeme, geçici mühletle birlikte bir veya duruma göre üç geçici konkordato komiseri atar. Komiser, borçlunun faaliyetlerini denetler, alacaklıların haklarının korunduğundan emin olur ve konkordato projesinin uygulanabilirliğine ilişkin mahkemeye rapor sunar. Borçlunun önemli işlemleri, mühlet süresince komiserin onayına tabi tutulabilir.

Kesin Mühlet ve Alacaklılar Toplantısı

Geçici mühlet içinde yapılan inceleme sonucunda konkordatonun başarıya ulaşma ihtimalinin bulunduğu kanaatine varılırsa mahkeme, bir yıllık kesin mühlete karar verir; bu süre gerekli hâllerde altı ay daha uzatılabilir. Kesin mühlet sürecinde alacaklılar, alacaklarını komisere bildirir; komiser bu bildirimler doğrultusunda alacaklı listesini düzenler ve alacaklılar toplantısı yapılır. Projenin kabul edilmiş sayılması için kanunda öngörülen çoğunluğun, kural olarak kayıtlı alacaklıların yarısını aşan sayıda alacaklının ve alacak tutarının üçte ikisini aşan kısmının onayının sağlanması gerekir.

Geçici Mühlet Sürecinde Borçlunun Faaliyetlerine Devam Etmesi

Geçici ve kesin mühlet süresince borçlunun işletmesi kapatılmaz; aksine kanunun amacı, işletmenin olağan faaliyetini sürdürmesini sağlamaktır. Borçlu, günlük ticari işlemlerini kural olarak kendi yönetimi altında sürdürmeye devam eder; ancak işletmenin devamlı ihtiyaçları dışında kalan önemli işlemler, örneğin taşınmaz satışı, rehin tesisi veya kefalet verilmesi gibi işlemler komiserin onayına tabidir. Bu denge, hem işletmenin faaliyetinin aksamamasını hem de alacaklıların menfaatinin korunmasını aynı anda sağlamayı amaçlar. Mahkeme, gerekli görmesi hâlinde borçlunun işletmesinin yönetimini tamamen veya kısmen kayyıma devredebilir; bu, özellikle borçlunun güven sarsıcı davranışlarda bulunduğu durumlarda başvurulan bir tedbirdir.

Konkordatonun Tasdiki

Mahkeme, alacaklılar tarafından kabul edilen projeyi, kanunda aranan şartları taşıyıp taşımadığı yönünden inceleyerek tasdik eder. Tasdik kararıyla birlikte konkordato şartları, kabul oyu vermemiş olanlar dahil tüm adi alacaklılar için bağlayıcı hâle gelir. Mahkeme, tasdik kararıyla birlikte borçlunun malvarlığı üzerindeki tasarruf yetkisinin bir kayyım denetimine tabi tutulmasına da karar verebilir; bu, konkordato planının öngörüldüğü şekilde uygulanmasını güvence altına almayı amaçlar.

Konkordatonun İlan Edilmesinin Sonuçları

Mahkeme tarafından verilen geçici ve kesin mühlet kararları, Ticaret Sicili Gazetesi'nde ve mahkemenin uygun gördüğü diğer şekillerde ilan edilir; ayrıca ilgili sicillere, örneğin tapu müdürlüğüne ve ticaret siciline de bildirilir. İlan, yalnızca bilinen alacaklılara değil bilinmeyen alacaklılara da süre tanımak amacıyla yapılır; ilan tarihinden itibaren alacaklılara alacaklarını komisere bildirmeleri için belirli bir süre tanınır. İlanın yapılmış olması, borçlunun ticari itibarını bir ölçüde etkileyebilir; bu nedenle bazı borçlular, mümkün olduğunca kısa sürede kesin mühlete geçmeyi ve projeyi kesinleştirmeyi, ilan sürecinin belirsizlik dönemini kısaltmayı hedefler.

Alacaklıların Hakları

  • İtiraz hakkı: Alacaklılar, alacak kaydına veya konkordato projesinin içeriğine süresi içinde itiraz edebilir; itirazlar komiser ve gerektiğinde mahkeme tarafından değerlendirilir.
  • Rehinli alacaklıların konumu: Konkordato mühleti, rehinli alacaklıların takip hakkını tamamen ortadan kaldırmaz; ancak rehnin paraya çevrilmesi işlemleri mühlet süresince ertelenebilir.
  • Adi alacaklıların durumu: Adi alacaklılar, tasdik edilen konkordato planında belirlenen oranda ve vadede ödeme alma hakkına sahiptir.
  • Fesih talebi: Borçlu, tasdik edilen konkordato planındaki taahhütlerini yerine getirmezse alacaklılar, konkordatonun feshini talep edebilir; bu durumda borçlu hakkında iflas yoluna başvurulması gündeme gelebilir.

Alacaklıların, alacaklarını süresi içinde ve usulüne uygun biçimde bildirmesi, konkordato sürecindeki en kritik adımlardan biridir; süresinde bildirilmeyen alacaklar, hak kaybına yol açabilir. Alacağın tahsili için açılacak ayrı davalarda yargılama giderlerinin önceden değerlendirilmesi de sürecin planlanmasına katkı sağlar.

İşçi Alacaklarının Konkordatodaki Konumu

Konkordato süreci, borçlu şirkette çalışan işçilerin alacaklarını da doğrudan ilgilendirir. İş mevzuatı ve İcra ve İflas Kanunu, işçi alacaklarının bir kısmına imtiyazlı alacak niteliği tanır; bu nedenle işçilik alacakları, adi alacaklara göre ödemede öncelik sırasında daha avantajlı bir konumda yer alır. Konkordato projesi hazırlanırken işçi alacaklarının bu imtiyazlı niteliği gözetilmeli ve proje, işçilerin kıdem tazminatı, ücret ve diğer işçilik alacaklarını da kapsayacak şekilde düzenlenmelidir. İşçilerin, kendi alacaklarını da komisere bildirmesi ve konkordato sürecini takip etmesi, haklarının korunması açısından önemlidir; bu konudaki ayrıntılı bilgi için iş hukukuna ilişkin değerlendirmelerden de yararlanılabilir.

Adi Konkordato ile Malvarlığının Terki Suretiyle Konkordato

Kanun, konkordatonun iki temel türünü düzenler. Adi konkordatoda borçlu, işletmesinin yönetimini kural olarak elinde tutmaya devam eder ve alacaklılarıyla belirlediği ödeme planı çerçevesinde borçlarını öder; bu, uygulamada en sık başvurulan konkordato türüdür. Malvarlığının terki suretiyle konkordatoda ise borçlu, malvarlığının tamamı veya bir kısmı üzerindeki tasarruf yetkisini alacaklılara veya onların seçtiği tasfiye memurlarına devreder; bu tür, borçlunun işletmesini sürdürme imkânının kalmadığı, ancak yine de tam bir iflas tasfiyesinden daha düzenli ve öngörülebilir bir paylaştırma yapılmasının hedeflendiği durumlarda tercih edilir. Her iki türde de amaç, alacaklıların mümkün olan en yüksek oranda tatmin edilmesi ve borçlunun ekonomik varlığının bütünüyle yok olmasının önüne geçilmesidir.

Konkordato Sürecinde Borçlunun Yükümlülükleri

Konkordato süreci, yalnızca alacaklılara değil borçluya da önemli yükümlülükler yükler. Borçlu, mühlet süresince malvarlığını iyi niyetli bir tacir gibi yönetmek, komiserin onayı gerektiren işlemleri onay almadan gerçekleştirmemek ve mahkemenin istediği bilgi ve belgeleri eksiksiz sunmakla yükümlüdür. Borçlunun, konkordato talebinde bulunurken veya süreç boyunca alacaklıları veya mahkemeyi yanıltacak bilgi vermesi, malvarlığını gizlemesi veya alacaklılardan mal kaçırması hâlinde, hem konkordatonun reddi veya feshi hem de ayrıca ceza hukuku bakımından sorumluluk gündeme gelebilir. Bu nedenle konkordato başvurusunun, mali tabloların ve alacaklı listesinin eksiksiz ve doğru biçimde hazırlanması, sürecin güvenilirliği açısından kritik önem taşır.

Konkordato Komiserinin Mahkemeye Sunduğu Raporların Önemi

Konkordato sürecinin her aşamasında komiser tarafından mahkemeye sunulan raporlar, sürecin sağlıklı ilerlemesi açısından belirleyici bir rol oynar. Komiser, borçlunun mali durumunu, proje önerisinin gerçekçiliğini ve alacaklıların haklarının korunup korunmadığını değerlendiren ayrıntılı raporlar hazırlar; bu raporlar, mahkemenin kesin mühlet kararını ve nihayetinde tasdik kararını vermesinde temel dayanak oluşturur. Alacaklılar da bu raporlara erişim hakkına sahiptir ve raporlarda yer alan tespitlere itiraz edebilir. Komiserin bağımsız ve tarafsız bir şekilde görev yapması, konkordato sisteminin güvenilirliğinin temelini oluşturur; bu nedenle komiserin görevini kötüye kullandığının tespit edilmesi hâlinde, ilgililer bu durumu mahkemeye bildirerek komiserin değiştirilmesini talep edebilir.

Konkordato ile İflas Arasındaki Fark

Konkordato, işletmenin faaliyetine devam ederek borçlarını yapılandırmasını sağlarken, iflas işletmenin tasfiyesi ve malvarlığının alacaklılar arasında paylaştırılması anlamına gelir. Bu nedenle konkordato, hem borçlu hem de alacaklılar için genellikle iflasa kıyasla daha yüksek bir tahsilat oranı sunan bir alternatif olarak tercih edilir. Konkordato projesinin başarısız olması veya borçlunun taahhütlerine uymaması hâlinde ise süreç, alacaklıların talebiyle iflasa dönüşebilir; bu durumda alacaklıların uğradığı zararın tazmini için ayrı bir tazminat talebi de gündeme gelebilir.

Konkordatonun KOBİ'ler ve Şirketler Açısından Önemi

Küçük ve orta ölçekli işletmeler için konkordato, geçici bir nakit akışı sorununu kalıcı bir iflasa dönüştürmeden aşmanın yollarından biridir. Özellikle tedarik zincirindeki aksamalar, döviz kurundaki ani dalgalanmalar veya büyük bir müşteriden kaynaklanan tahsilat sorunları nedeniyle geçici olarak borçlarını ödeyemez duruma düşen şirketler, konkordato sayesinde faaliyetlerini sürdürerek hem çalışanlarının istihdamını koruyabilir hem de tedarikçileriyle ilişkilerini belirli bir plan dahilinde yeniden düzenleyebilir. Bununla birlikte konkordato süreci, şirketin piyasadaki itibarını ve ticari ilişkilerini de etkileyebileceğinden, başvuru kararının şirketin mevcut mali tablosu, nakit akış projeksiyonları ve alacaklı yapısı dikkate alınarak dikkatle değerlendirilmesi gerekir; sürecin erken ve hazırlıklı başlatılması, başarı ihtimalini doğrudan artıran bir unsurdur.

Konkordato Talebinin Reddi Hâlinde İzlenecek Yol

Mahkeme, sunulan belgelerin yetersiz olduğu veya konkordatonun başarıya ulaşma ihtimalinin bulunmadığı kanaatine varırsa geçici veya kesin mühlet talebini reddedebilir; bu durumda borçlu hakkında, alacaklıların talebi üzerine doğrudan iflas süreci işletilebilir. Konkordato talebinin reddi kararına karşı kanun yollarına başvurma imkânı bulunmakla birlikte, bu süreçte zaman kaybı borçlunun mali durumunu daha da kötüleştirebileceğinden, başvurunun ilk aşamada eksiksiz ve güçlü bir proje ile yapılması büyük önem taşır. Bu nedenle konkordato başvurusu öncesinde, şirketin mali durumunun bağımsız bir mali danışman ve hukuk bürosuyla birlikte değerlendirilmesi, hem başvurunun kabul edilme ihtimalini artırır hem de sürecin alacaklılar nezdinde güven uyandırmasını sağlar.

Konkordato süreci, hem borçlu şirketler hem de alacaklılar açısından teknik ve sıkı usul kurallarına tabi bir süreçtir. Sürecin her aşamasında danışmanlık almak isterseniz ticaret hukuku alanındaki diğer yazılarımızı inceleyebilir, ticaret ve şirketler hukuku sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.